Według statystyk ponad połowie Polaków nie jest obce uczucie pieczenia w przełyku, zwłaszcza po obfitym i tłustym posiłku. To najczęściej jest zgaga. Dolegliwość ta zazwyczaj pojawia się sporadycznie lub okresowo, jednak, u co dziesiątej osoby ma ona charakter przewlekły. O tym jak uciążliwym i często występującym problemem jest zgaga może świadczyć także fakt, iż leki na zgagę są jednymi z najczęściej kupowanych medykamentów w aptekach. Poniżej znajdziesz informacje o tym, czym jest zgaga, jakie są jej przyczyny, jak się ją diagnozuje oraz w jaki sposób skutecznie z nią walczyć.

Czym jest zgaga?

Zgaga jest dolegliwością polegającą na odczuwaniu pieczenia (czasami bardzo dotkliwego) w okolicy przełyku. Może mu towarzyszyć także ból zlokalizowany w okolicach mostka i promieniujący na boki klatki piersiowej oraz w okolice gardła i żuchwy. Często też odczuwalny jest kwaśno-gorzki smak soku żołądkowego w ustach. Zgaga najczęściej pojawia się po posiłkach (od kilku minut do godziny po posiłku) i ma często związek z rodzajem oraz objętością przyjmowanego pokarmu. Jej pojawienie się może także być związane z gwałtownymi ruchami ciała zwiększającymi ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej oraz pozycją ciała.

Czy jesteś w grupie podwyższonego ryzyka?

Według obserwacji lekarzy, częściej dotyka ona kobiet niż mężczyzn. Czynnikiem zwiększającym ryzyko jest także wiek – zazwyczaj cierpią na zgagę osoby powyżej 50. roku życia. Kobiety znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka z kilku względów, jednym z nich jest bardziej emocjonalna reakcja na sytuacje stresowe. Zgaga pojawia się m.in. podczas stresu. Ponadto, kobiety częściej niż mężczyźni mają do czynienia z większym zróżnicowaniem spożywanych potraw (chociażby podczas przygotowywania posiłków) – słonymi, słodkimi, pikantnymi, a to niekorzystnie wpływa na ich przewód pokarmowy. Dodatkowo, na dolegliwość tę cierpią także kobiety w ciąży (zwłaszcza około 10-tego tygodnia ciąży).
Istotnym czynnikiem ryzyka jest także otyłość. Osoby otyłe mają tendencję do zgagi ze względu na zwiększone ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej.
Niebagatelny wpływ na częstość występowania tej dolegliwości ma również nadużywanie alkoholu rozluźniającego dolny zwieracz przełyku oraz palenie papierosów (nikotyna również rozluźnia mięsień zwieracza przełyku).

Przyczyny

Podłożem tej dolegliwości jest cofanie się treści żołądkowej, zawierającej drażniący kwas solny do przełyku. Medycznym terminem opisującym to zjawisko jest refluks żołądkowo-przełykowy. Jego przyczyną może być:

  • Niesprawny dolny zwieracz przełyku. Jeśli mięsień ten jest zbyt słaby lub zbyt często się rozkurcza stanowi niewystarczającą barierę dla treści żołądkowej. Efektem tego jest przedostawanie się jej do przełyku i wystąpienie zgagi. Na pracę dolnego zwieracza przełyku mają wpływ różne substancje, dlatego też zgagę mogą wywoływać np. kawa, herbata, alkohol czy nikotyna przez to, że upośledzają pracę tego mięśnia.

    ilustracja lokalizacji dolnego zwieracza przełyku, przepony, przełyku oraz żołądka w organizmie człowieka

    Lokalizacja dolnego zwieracza przełyku

  • Zaburzenia opróżniania żołądka. Jeśli z jakiś względów treść pokarmowa nie jest skutecznie i w odpowiednim czasie transportowana z żołądka do dwunastnicy i w dalsze odcinki jelita cienkiego może doprowadzić do jej cofania do przełyku.
  • Zwiększone ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej. Zwiększone ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej powoduje nacisk na żołądek, co może powodować wypychanie treści żołądka z powrotem do przełyku. Taka sytuacja ma miejsce u kobiet w zaawansowanej ciąży i u osób otyłych. Zdarza się to także podczas wysiłku fizycznego. Ucisk na brzuch (np. noszenie ciasnego paska do spodni) także może zwiększać ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej i w efekcie powodować zgagę.
  • Przepuklina rozworu przełykowego. Z przepukliną rozworu przełykowego mamy do czynienia, gdy górna część żołądka zamiast w jamie brzusznej tkwi w klatce piersiowej. Przyczyną tego jest nieprawidłowe działanie otworu znajdującego się w mięśniu oddzielającym jamę brzuszną od klatki piersiowej zwanym przeponą. Nienaturalnie umiejscowiona górna część żołądka, w której produkowany jest kwas żołądkowy ułatwia przedostawania się go do przełyku.
  • Wada anatomiczna przełyku.

Zgagę wywoływać może także zjedzenie zbyt obfitego posiłku. Z uwagi na ograniczoną objętość żołądka po takim posiłku część jego zawartości może przedostawać się do przełyku.

Ułożenie ciała może mieć także wpływ na wystąpienie zgagi. U wielu osób występuje ona w nocy, gdy ciało ułożone jest w pozycji leżącej. Przebywanie przez dłuższy czas w pozycji powodującej ucisk na brzuch (siedzenie w pozycji pochylonej do przodu) także może być źródłem tej dolegliwości.

Zgaga może być także objawem innej choroby takiej jak:

  • Cukrzyca,
  • Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy,
  • Zespół jelita nadwrażliwego,
  • Kamica pęcherzyka żółciowego,
  • Nowotwory żołądka i jelita grubego.

Czy zgaga i jej rozwój mogą zostać powstrzymane?

Przyczyną dyskomfortu w przewodzie trawiennym jest rozluźnienie mięśnia zwieracza przełyku, przez co dostają się do niego soki trawienne. Ich składnikiem jest m.in. kwas solny, powodujący pieczenie. Zgaga pojawia się zazwyczaj po obfitym posiłku, jeśli zatem chcemy się jej pozbyć, to pierwszym krokiem jest zmniejszenie porcji żywnościowych. Należy także unikać niektórych potraw, które zgagę wywołują. Wszystko wynika z obserwacji organizmu, dzięki czemu można samemu poradzić sobie z likwidacją pieczenia w przełyku, poprzez unikanie poszczególnych składników i stosowanie domowych lub, w ostateczności, farmakologicznych sposobów walki.